1. BASÄ°T CÃœMLE

Tek bir yargı bildiren cümlelere denir.

İçindeki karamsarlık yavaş yavaş dağılıyordu.
Sabahtan akşama kadar ders çalışıyor.
Sanat toplum içindir.
2. BİRLEŞİK CÜMLE

Birden çok yargı bildiren cümlelerdir.

Birleşik cümleler; asıl yargıyı bildiren temel cümle ve ona yardımcı olan yan cümle yada cümlelerden oluşur.

Temel cümlede çekimli fiil veya ek-fiil almış bir isim bulunurken; yan cümlede fiilimsi veya dilek şart kipini almış fiil bulunur.

En sevdiğim şey, kitap okumaktır.
yan cümle                temel cümle

Bir isteğin varsa ona söyle.
              Yan cümle      temel cümle

A) Girişik Cümle

İçinde fiilimsi bulunduran cümlelere girişik birleşik cümle denir.

Son gülen iyi güler.
Can çıkmadıkça huy çıkmaz.
Havaların ısınması tatil düşkünlerini sevindirdi.
Çadırları çalanlar bulunamadı.
Evlerin ne zaman biteceÄŸini bilmiyoruz.

B) Ki’li BirleÅŸik Cümle

Temel cümleyle yan cümlenin “ki” baÄŸlacıyla baÄŸlandığı cümlelerdir.

Duydum ki unutmuÅŸsun.
t.c.                            y.c.
Ne yazık ki beni anlayamadın.
      t.c.                                 y.c.
Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor tevhidi.
          y.c                                  t.c.

C) Şartlı Birleşik Cümle:

Yüklemde yapılan işin koşula bağlandığı cümlelerdir.

Hava güzel olursa yarın pikniğe gideriz.
Çanakkale’yi de gezerdik, vaktimiz olsaydı.
Cihanın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun.
Beni tanımasaydı beni tanımamış olacaktı.

3. SIRALI CÃœMLE

Birden fazla cümlenin noktalama işaretleri ile bağlandığı cümlelerdir.

A) Bağımlı Sıralı

Cümleler arasında öge ortaklığı varsa böyle cümlelere bağımlı sıralı cümle denir.

Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.                   (Özne ortak.)
Misafir on kısmetle gelir, birini yer, dokuzunu bırakır.    (Özne ortak)
Ali kapıdan, Yusuf pencereden çıktı.                                   (Yüklem ortak)
Mallarımızı önce çaldılar, sonra geri bize sattılar.              (Özne ve nesne ortak)
Merdivenleri kardeşin yıkasın, sen de sil.                            (Nesne ortak)

B) Bağımsız Sıralı

Öge ortaklığı bulunmayan sıralı cümlelere bağımsız sıralı cümle denir.

El yarası onulur, dil yarası onulmaz.
At ölür, meydan kalır; yiğit ölür şan kalır.
4- BAÄžLI CÃœMLE

Birden fazla cümlenin bağlaçla bağlandığı cümlelerdir.

Kitapları çok sever ve vaktinin çoğunu kitap okumaya ayırırdı.
Hem suçlu hem güçlü
Haberi ona ben vermeliyim; ama cesaret edemiyorum.
Ne konuştu ne açıklamamı dinledi.