Küçük Ünlü Uyumu

 İki Temel Kuralı Vardır: 

1- Kelimenin ilk hecesi düz ise diğer hecelerdeki ünlülerde düz olmalıdır.

     Düz              Düz

(a-e- ı – i) → (a-e- ı – i)

 

2- Kelimenin ilk hecesi yuvarlak(o-ö-u-ü) ise ondan sonraki ünlüler düz-geniş(a-e); ya da dar-yuvarlak (u-ü) olmalıdır.

 

Yuvarlak                 (a-e)

(o-ö-u-ü)                  düz-geniş

                                (u-ü)

                                 dar-yuvarlak

 

ÖR:

k a p ı l a r        s ı c a kl ı k

   d    d  d             d  d     d

 

s o ns u zl u k      m u şm u l a

  y     dy   dy            y      dy  dg

 

Uyarı: K.Ü.U. aranırken bir önceki hecedeki sesli harfe göre değerlendirme yapılır.

 

Uyarı: bazı Türkçe kelimelerin ilk hecesinde “a” varsa ikinci hece “b,m,v” ünsüzlerinin biriyle başlıyorsa; bu ünsüzlerden sonra gelen ünlü , dar yuvarlak “u” olabilir. Bu tür kelimeler Türkçe’dir; fakat kurala uymazlar.

 

ÖR: yağmur(yağmır), hamur(hamır), çubuk (çubık), savurmak (savırmak)…

Büyük Ünlü Uyumu:

 

İlk hecedeki sesli harf kalın ise diğerleri de kalın; ince ise diğerleri de incedir.

Yani (a-ı-o-u) → (a-ı-o-u) ince ince

         (e-i-ö-ü) → (e-i-ö-ü) kalın kalın

 

Ör:  ö ğr e tm e n        k o n u şm a c ı

        i      i       i               k    k      k   k 

 

Özellikler:

1-Türkçe olduğu halde kurala uymayan kelimeler:

alma →elma; ana→ anne; kangı→ hangi

 

2- “-ki, -yor,-ken,-leyin,-mtırak,-gil,-daş” büyük ünlü uyumuna uymayan eklerdir.

 

3- Yabancı kelimeler kurala uymaz.

            İnsan, gazete, kitap vb.

Uyarı: Bazı yabancı kelimeler uyabilir: sosyal, radyo, emniyet, jilet, mektep…

 

4- Birleşik ve tek heceli kelimeler kurala uymaz:

kadıköy- türk- hanımeli- film…

 

5- Ekler son kecedeki sese göre kurala uyar…

Ses – Harf – Alfabe

Ses: Kulağın duyduğu titreşimlerdir.

 

Harf: Seslerin yazıdaki işaretleridir.

 

Alfabe: Bir dilde bulunan harflerin tümüdür.

 

Türklerin kullandığı alfabeler:

1.Göktürk

2.Uygur

3.Arap

4.Latin

Şive:

Şive:     

Dilin konuşulduğu ülkenin bölgeleri, kentleri, köyleri arasındaki, sadece konuşmaya yansıyan farklılıklardır.

           

Ör:

Trakya Şivesi,

Konya şivesi,

İstanbul Şivesi*(Yazı Dili),

Doğu şivesi vb.

Lehçe:

Lehçe: 

 

Dilin farklı coğrafi bölge ve kültür ayrılıkları nedeniyle birbirinden farklı söyleyiş ve yazılışlarına lehçe denir.

Türkçe’nin Lehçeleri: 

1. Anadolu Lehçesi    

2. Azeri Lehçesi

3. Çağatay Lehçesi     

4. Kıpçak Lehçesi